رفتن به محتوای اصلی

پوشش کلیه نقاط تهران

22225314 66097606 88170374 44403411
فرش ترکیه

فرش ترکیه

 

 

 

 

 

 

تركيه امروز در منتهي اليه غرب آسيا و شرق اروپا قرار دارد. سه درصد خاك تركيه در قاره اروپا و بقيه در قاره آسيا قرار دارد، و به همين دليل از گذشته‌هاي دور به اين منطقه آسياي صغير گفته‌اند. براساس بررسي‌هاي تاريخي هيتي‌ها اولين گروه از ساكنين اين منطقه بوده‌اند كه حكومت پادشاهي هيتي ها را تشكيل دادند. هيتي ها داراي تمدن درخشاني بودند و سنگ نبشه‌هاي زيادي از آنها باقي مانده است . اقوام ليدي نيز در اين منطقه سكونت داشته اند. ليدي ها قومي صنعتگر بودند كه بويژه در رنگرزي شهرت بسيار داشتند. كوروش پادشاه ايران آخرين پادشاه ليدي را شكست داد و اين سرزمين مدتها ضميمه امپراتوري ايران گرديد. اقوام متعدد هند و ديگر اقوام همچون يوناني ها، تركمن ها، تاتارها ، ارمني ها، كردها، عرب ها و خلاصه بسياري از اقوام مختلف با فرهنگ ها و صنايع بومي خود كوهستان‌هاي آناتولي را مورد تعرض قرار داده، يا به اين منطقه مهاجرت كرده اند و براي مدتي حتي كوتاه بر ساختار سياسي، اقتصادي و هنري آن سرزمين تأثير گذاشته اند. بسياري از اين اقوام داراي تمدنهاي بسيار درخشان‌تري نسبت به ساكنين اوليهء آن بوده اند كه اغلب داراي هنر و صنعت پيشرفتهء قاليبافي نيز بوده اند. بنابراين بسياري از نقوش و طرحهاي موجود در فرشهاي تركي از تداخل نگاره ها و نقوش هنرهاي مختلف اقوام مهاجم يا مهاجر بوجود آمده كه بدون شك گذشت زمان و برخي تغييرات سليقه‌اي توسط بافندگان ترك، بر روي آنها تأثير گذاشته است.

البته هيچگاه نمي توان شيوه‌هاي موجود در هنرهاي تركي را كاملاً فراموش نمود . يقيناً برخي از نقوش امروزي فرشهاي تركيه در هنرهاي خاص اين قوم دارد. از طرفي نمي توان در يادگيري و انتقال هنر قاليبافي از ايرانيان (تركيه) ترديد كرد.

همچنين تكرار برخي جريانات تاريخي و وقايع كه بعدها در سرنوشت اقوام ايراني و ترك مؤثر بود، در فراگيري بهتر و بيشتر فنون قاليبافي تركها از ايرانيان تأثير زيادي داشته است. از جمله پس از شروع حملات خانمانسوز مغولان در سال ۶۱۶ هجري قمري به خراسان و ديگر بلاد ايران و عثماني، بتدريج بسياري از تركان مجبور به مهاجرت به طرف سرزمين‌هاي غرب شدند. به اين ترتيب تعداد زيادي از صنعتگران و هنرمندان ايراني نيز براي رهايي از آسيب حمله مغولان با حركت اقوام ترك همراه شدند. اينان مهارت و هنرهايشان را نيز با خود به سرزمينهاي جديد بردند و تركان به خوبي آنان را به خدمت گرفتند و از مهارتهايشان استفاده كردند. همچنين سلطان سليم اول (سلطان ترك) در سال ۱۵۱۴ ميلادي تبريز را فتح كرد. اين واقعه بيست سال بعد توسط جانشين وي سلطان سليمان اول تكرار شد و نيروهاي فاتح صنعتگران و هنرمندان را از تبريز به آسياي صغير كوچ دادند. به اين ترتيب تأثير ادواري هنرمندان ايراني در قاليبافي تركيه امري است اجتناب ناپذير كه بدون شك از نتايج روشن و بديهي آن تقليد و استفاده از نقوش و حتي شيوه‌هاي بافت است.

 اما در كنار ايرانيان نمي‌توان از هنرهاي سنتي ساير ملل و اقوامي كه در آسياي صغير سكني گزيده‌اند به آساني گذشت؛ لذا مي‌توان گفت طرحهاي فرش تركيه نتيجه اختلاط و امتزاج بسياري از نقوش ديگر به انضمام ذخالت و تغييرات اجتناب ناپذير شيوه‌هاي هنر ترك در آنها است. آنچه در اين ميان، راه را براي طبقه بندي اين طرحها تا حدودي مشكل مي‌سازد، استفاده از نقوش هندسي مي‌باشد. به اعتقاد برخي شايد اين امر نيز متأثر از اعتقادات و مذهب تركان باشد. چرا كه اغلب تركها سني مذهب هستند و بر اساس اعتقادات مذهبي خود مجاز به نمايش تصوير انسان و حيوانات و ساير اشكال طبيعي و زنده در فرش نبوده‌اند. اما ايرانيان شيعه مذهب در اين امر محدوديتي نداشتند و به همين دليل برخي از فرشهاي نفيس بافته شده در اثر مراودات و سكونت‌هاي يكجا ميان ايرانيان و تركان، برگرفته از هنر ايراني و به تبع آن آزادي عمل در خلق نقوش مي‌باشد كه طرح‌هاي گردان و ملهم از طبيعت از نشانه‌هاي آن مي‌باشد.

در يك تقسيم بندي كلي براساس قديمي‌ترين نمونه‌هاي باقي مانده از فرشهاي تركيه مي‌توان قديمي‌ترين فرشهاي اين كشور از قرن سیزده تا هفده میلادی را به سه گروه تقسيم نمود.

قاليهاي قرن سیزده ميلادي يا قاليهاي سلجوقي

قديميترين نمونه‌هاي شناخته شدهء فرش تركيه شامل چهار فرش و دو منطقه فرش است. احتمال داده مي‌شود كه اين فرشها در زمان حكومت سلطان علاءالدين براي مسجد قونيه بافته شده‌اند. قدر مسلم اين قاليها مربوط به زمان سلاجقهء روم است كه حكومت آنان در قونيه، در قرن پانزدهم ميلادي توسط تركان عثماني ساقط شد. نقوش اين فرشها كاملاً هندسي است و در حاشيهء دو قطعه از آنها نوشته‌هايي شبيه به خطوط كوفي وجود دارد.رنگهاي استفاده شده در اين فرشها نيز عمدتاً آبي، قرمز و زرد مي‌باشد. اين قاليهاي قونيه شهرت يافته‌اند، قديمي‌ترين قاليهايي هستند كه احتمال داده مي‌شود بافت تركيه باشند چرا كه گره قيودرس يا همان گرهء تركي در آنها به كار رفته است. اين فرشها در موزهء اوقاف استانبول نگهداري مي‌شوند.

فرشهاي قرون چهارده و پانزده میلادی يا فرشهاي حيوان و پرنده‌دار:

در نقاشيهاي ايتاليايي قرن چهاردهم و پازندهم، تصوير فرشهايي ديده مي‌شود كه روي آنها تصاوير حيوانات و پرندگان با خطوط هندسي در مناطق مستطيلي شكل يا هشت ضلعي كشيده شده است. اين فرشها در ايتاليا مورد توجه بوده و از طريق شهرهاي ونيز و جنوا از آسياي صغير وارد ايتاليا مي‌شدند. گفته مي‌شود از اين فرشها تنها سه نمونه باقي مانده است، كه همگي داراي گره تركي هستند.

فرشهاي قرون پانزده و شانزده و هفده میلادی

بسياري از فرشهايي كه از قرن سيزدهم ميلادي به بعد توسط تجار ايتاليايي و ونيزي به كشورهاي اروپاي غربي فرستاده شدند، به تدريج مورد توجه نقاشان اروپايي قرار گرفته و زيبايي و جلوهء برخي از طرحهاي هندسي اين قاليها الهام بخش آنها شد.

نقاشاني همچون مملينگ، مابوزه، گيرلاندو، وليام لاركين، رافائل دلگاربو و بالاخره دو تن از معروف‌ترين آنها به نامهاي لورنزو و لوتو و هانس هولبين از طرحهاي اين قاليها در كارهاي خود استفاده كردند. مخصوصاً طرحهاي خاص استفاده شده در كارهاي دو نقاش آخري بعدها و حتي امروز نيز به نام آنها شهرت يافته است. طرحهايي با نام “لوتو” و “هولباين”. نمونه هاي مختلفي از اين نقاشيها هم اكنون در موزه هاي بزرگ دنيا نگهداري مي‌شود و از آنجا كه اغلب آنها متعلق به اواخر قرون پانزده و شانزده و هفده ميلادي مي‌باشند،‌ فرشهاي طراحي شده در نقاشيهاي اين هنرمندان امروزه معيار مناسبي براي تعيين فرشهاي كهنه تركيه و طبقه بندي آنها بوده، كار شناسايي قاليهاي آن سرزمين را آسانتر نموده است.

از قرن هفده ميلادي به بعد مي‌توان طرحهاي مختلفي را براي فرش تركيه برشمرد كه هر يك از آنها داراي ويژگيهاي خاص خود مي‌باشند. مهمترين مناطق قاليبافي تركيه، بويژه در سه قرن اخير، به اين ترتيب طبقه بندي مي‌شوند:

فرشهاي بافت اوشاك

فرشهاي بافت لاديك

فرشهاي بافت قيوردس

فرشهاي بافت ميلاس

فرشهاي بافت برگامو

فرشهاي بافت كولا

دیدگاهتان را بنویسید

برگشت به بالا