رفتن به محتوای اصلی

پوشش کلیه نقاط تهران

22225314 66097606 88170374 44403411
قالی با طرح باغی

قالی با طرح باغی

قالی با طرح باغی

طرحی که در آن نقش خیالی و نمادین بهار و بهشت به صورت باغی با صفا و پرگل و گیاه ،

با پرندگان خوش نقش و نگار و جانوران بالدار و شگفت آفرین کشیده می شود

 قالی باغی

طرح : باغی

محل بافت : شمال غرب ایران
تاریخ بافت : احتمالا” اواخر قرن ۱۸ میلادی
در اصطلاح فرشبافی ایران ، طرحی که در آن نقش خیالی و نمادین بهار و بهشت

به صورت باغی با صفا و پرگل و گیاه ، با پرندگان خوش نقش و نگار و جانوران بالدار

و شگفت آفرین کشیده می شود. این نقش را می توان بازتابی از اشتیاق

و گرایش به گل و سبزه و گیاه در هوای گرم و خشک فلات ایران نیز تلقی کرد.

قالی تاریخی و مشهور بهارستان یا بهارخسرو، چنانکه از نامش برمی آید،

همین نقش را داشته و گواه خوبی بر قدمت آن است .

 

 قالی باغی

در طبری ، در فصل گشایش مداین ، درباره ی این فرش آمده است :

«اندر خزینه فرشی بود یک بساط ، سیصد رش بالا اندر شصت رش پهنا،

و آن را فرش زمستانی خواندندی و مَلِکان عجم آن را اندر زمستان باز کردندی

و بر وی نشستندی بدان وقت که اندر جهان سبزی و شکوفه نماندی …

چنانکه چون بنگریستندی پنداشتندی که مَبْقَله ] سبزه زار [ است یا کشتزاری

و اندر آن همه گوهرها اندر نشانده به رنگ ] هرچه [ اندر همه ی جهان

اسپرغم است و شکوفه » (بلعمی ، ج ۱، ص ۴۶۶؛ رجوع کنید به طبری ،

سلسله ی اوّل ، ص ۲۴۵۲). شاید «غالی و پرنون » یا «قالی پرنون »

در یکی از ابیات منسوب به رودکی (رجوع کنید به دهخدا، ذیل «پرنون »)

نیز اشاره ای به همین طرح باشد.

 

 قالی باغی

طرح باغی در دوره ی صفویه رواج خاص یافت

امروزه از قالی های موجود با این طرح ، تعداد کمی به قرن یازدهم

(یا اندکی پیش از آن ) و بقیه به قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم متعلق اند.

این قالیها شهرت جهانی دارند و در موزه های مختلف جهان چون ویکتوریا

و آلبرت در لندن ، هنرهای زیبا در وین ، پنسیلوانیای امریکا، جیپورِ هند، کراکوی لهستان ،

هنرهای تزیینی در پاریس ، موزه ی ملی ایران و موزهی فرش ایران در تهران ،

آستان قدس رضوی در مشهد و مجموعه های خصوصی نگهداری می شوند.

 

در اکثر طرح های باغی دو محور اصلی به صورت دو جوی آب ،

در برخورد با هم زمینه ی قالی را چهاربخش کرده است ، که

خود طرحی کهن و اساس هندسی طرح ریزی باغهای ایرانی است

و از اندیشه های قدیم مردم آسیا سرچشمه گرفته است . براساس

این اندیشه ، عالم وجود به چهاربخش تقسیم می شده و چهار رودخانه بزرگ

آنها را از هم جدا می کرده است و این ، بطلان نظر کارشناسانی چون سیسیل ادواردز

را ثابت می کند که نقش های قالی ایران را دارای پیام و مفهوم خاص و نمادین نمی دانند.

 

 قالی باغی

 قالی باغی موجود در موزه ی پنسیلوانیا

 قسمتهای چهارگانه ی باغ با نهر از هم جدا شده و در هر قسمت ،

نقشهایی از درخت و گل دیده می شود. نمونه ی موجود در موزه ی جیپور هند

در اوایل قرن یازدهم یا اندکی پیش از آن ، در حومه ی اصفهان بافته شده

و ملهم از باغهای زمان شاه عباس است . این قالی زربفت ، که از آنِ مقبره ی

شیخ صفی الدین اردبیلی بوده و به عنوان تحفه ای نفیس به کاخ عنبر مهاراجه ی

جیپور آورده شده است ، دارای نقش گل های رنگین ،نهرهایی

با ماهیان شناور و پرندگانی نشسته بر شاخ درختان یا در حال پرواز است

 

و در حاشیه ی آن کتیبه ای با مطلع غزلی از حافظ :

«می خواه و گل افشان کن از دهر چه می جویی »، بافته شده است .

قالی موجود در موزه ی هنرهای تزیینی پاریس نیمه ی فرشی است دارای

طرح باغ و ترنج و نقشهای ریزتر از معمول و نیمه ی دیگر آن در کلیسای کراکوی

لهستان نگهداری می شود (ویلسن ، ص ۱۹۰ـ۱۹۱). رنگ زمینه ی آن نخودی

و نقش آن ترنجی با دو کلاله در هر دو سو و باغی پرگل و پرنده و درخت

و حیوان است با حاشیه ای ارغوانی و به اندازه ی ۲۳۵ * ۴۱۰ سانتیمتر .

فرش باغی روستایی موجود در موزه ی وین شاید قدیمیترین قالی

با نقش باغ باشد که به نظر پوپ ، محل بافت آن هریس در شمال غربی

ایران بوده است . نهرهای پر از ماهی آن را به شش بخش تقسیم کرده است .

در محوطه های بزرگتر، اردکها در کمین ماهی ها هستند و هر

بخش دارای ترنجی است که با اشکال پرنده ، آهو و درختهای گلدار زینت یافته است .

 

دو قالی موجود در موزه ی ملی ایران یکی با زمینه ی فیروزه ای مایل به

سبز و نقش درختان سرو و بوته های گل ، از مجموع قالیهای متعلق

به مقبره ی شاه عباس و کار استاد نعمت اللّه جوشقانی است که نامش

در بافت قالی آمده است و دیگری از مقبره ی شیخ صفی الدین اردبیلی ،

ابریشمی با زمینه ی نخودی روشن و به اندازه ی ۱۶۲ * ۲۲۷ سانتیمتر است .

 

امروزه بافت قالی با نقش باغی از رواج افتاده و نمونه های قدیم آن کمیاب شده است .

دیدگاهتان را بنویسید

برگشت به بالا