شستشوي روفرشي

هنر ختایی در فرش

هنر ختایی در فرش

هنر ختایی و فرش

هنر ختایی ختایی یعنی منسوب به ختا ، ختایی یادگاری از نفوذ هنر چین در ایران

پس از حمله مغول از اسم طایفه “ختا ” یا قراختا گرفته شده است .

که از اواخر قرن ۳ وسرزمینهای را از شمال چین ،ترکستان شرق((مولتان ))

و (منچوری ) به دست اوردند که در منابع اسلامی

به ختا “خط” معروف است .

هنر ختایی در فرش

شماری از طراحان معتقدندکه ختایی از خط مشتق شده است

یعنی ادامه خط وانرا به صورت خط می نویسند.

 ختایی یا خطائی ممکن است از خط گرفته شده باشد ویا منسوب به شهر ختن باشد .

واز جمله نقشهایی اساسی هنرهای تزئنی ایرانی است که از ترکیب گل وغنچه وبرگ پدید می اید .

وهرگردش موزون ان را یک بند می خوانند.برخی منشا این گل را شهر ختن کشور چین می دانند .

وعنوان ختائی را از همین نام گرفته اند وگروهی دیگر به واسطه عدم تطابق

این طرحها را با طبیعت انها را خطایی (ناشی از سهو وخطا )دانسته اند.

لیکن با توجه به تاثیر پذیری هنر نقاشی ایران از هنر چین ومقام ومنزلت شهر ختا یا ختن در ادبیات فارسی

وشباهت این طرح ها به نقشه های تزیئنی چینی و نسبت دادن انها به ختن بی مناسب نخواهد بود .

ودر تعریفی دیگر طرح ختایی را مشتمل بر نقش گلها و ساقه وبرگهای می دانند

که نمونه انها در طبیعت نیست لیکن انها را می توان با الهام وگرده برداری

از گلهای مختلف وتلفیق انها با یکدیگر پدید اورد.

http://alvand1.com
http://alvand1.com

ختایی افزون بر قالی در کاشی وتذهیب نبز به کار می رود

در قالی اراسته تر وبارنگهای بیشتر ودر کاشی ساده تر وبا رنگ های کمتر .

اولین نقوش بر دل غارها وصخره ها وسفال ها

توسط انسانهای نخستین ترسیم شد. ولی به تدریج وبا گذشت زمان های بسیار انسان توانست

به انها تکامل بخشد .

بسیاری از نقشها با الهام از طبیعت بوده بعضی از نقوش گیاهی هستند که

به عنوان عناصر تزینی در بسیاری از صنایع هنری ودر معماری مورد استفاده قرار گرفته اند .

این نقوش گیاهی گاه به تنهایی وگاه به صورت تلفیقی با سایر نقوش از جمله نقش های

ساده وهندسی در بناهای تاریخی دیده می شود .

هنر ختایی در فرش

طرح های ختایی نقوشهایی گیاهی وگل وبوته هستند .بوته سمبلی از کاج وسرو است

که خود مفاهیم واشکالی از طرح قالی است .

که این نقش ها با ظرافت ونازکی در لابه لای نقوش اسلیمی

در حرکت هستند وداری نقوش پیچ در پیچ گل وبوته است .

طرح ختایی به تناسب فضا وطرح های هندسی روی سطح اثر می چرخند وهنرمن ناگزیر است

برای پر کردن نقوش از این طرح ها استفاده کند .زیرا این طرحها وسایلی برای ایجاد

نظم ووحدت میاناجزاء اثر هنری هنرمند هستند .

ونمودار طرحی از نهال اما با خمیدگی ارام به شکل کمان یا نیمه کمان که بطواتر معمول

نقشهای از گل ،غنچه ،برگ وبند را در بر می گیرد وبه هم می پیوندند . بندخود نمایی

چندانی در فرش ندارد . اما اصول ومبانی طرح را به تمام ارایه های فرش ابلاغ ی کنند

وهمه انها را نظم وترتیب می دهد وبند یا ساقه در نقشهای ختایی با پیچ وخم های

مو.زون وبا حرکتی منحنی گلها وغنچه ها وبرگها وبرگچه ها در میان می گزارد وبا ایجاد

وحدتی کم نظیر عمل جایگزینی انها را انجام می دهد .

هنر ختایی در فرش

حرکت افقی ساقه در طرح های ختایی در فضاهای بزرگتر حالت دورانی و حلقوی به خود

گرفته وبا در بند کشیدن برگها وغنچه ها ودیدگان بیننده را به مرکز طرح جلب می کند .

وبند عامل رویش اتصال وترکیب بندی گلها وبرگها می شود . پایه طراحی بند های ختایی

واسلیمی بر اساس گردش حلوزونی نمایان می شود .که به گردش حلزونی ( اسپیرال) می گویند.

وباید فاصله بین قوسهای گردش به صورت یکنواخت در همه جای گردش رعایت شود .

وبعد از رسم گردش اجزای ختایی با توجه به اهمیت شان مورد استفاده قرار می گیرند .

جهت قرار گیری گلهای شاه عباسی ودیگر اجزای که بعد از این بر روی خطوط گردان ترسیم می شود

به تناسب جهت گردش حلزونی به کار می ایند .

 

هنر ختایی در فرش

نام گذاری بخش های ساقه که سه شکل اند
۱٫ اصلی
۲٫ انشعابی
۳٫ فرعی

ساقه ای است که اجزاء نقوش ختایی را به یکدیگر متصل می کنند وبه صورت خطوط شکسته

یا منحنی طراحی می شوند . در طرح ختایی قسمت های از طرح ساقه ضخیم تر وقسمت

های نازکتر است . ساقه با پیچ وخم های زیبا ترکیبی از خطهای کمانی و گاه به ندرت

راست خط ساقه گاه دایره ای مارپیچ وگاه کمانی شکسته وایجاد پیوستگی میان نقش

گل وبرگ وغنچه وبه صورت شیوه تند وکند طراحی می شود .یعنی بخش

نخستین ساقه کلفت تر وبخش پایانی نازکتر می شود .

برگها : برگها در طبیعت انواع مختلفی دارند که در طراحی ابتدا از برگ های ساده وشکسته

وهندسی بوده اند .برگهای لوزی شکل ودندانه ای در مقیاس بزرگتر بجایی رگبرگها شاخه های

کوچکتر گل را در خود جای می دهند ودر تزیین وهماهنگی طرح های ختایی نقش عمده ای را بازی

می کنند . انها با پرکردن فضاهای خالی در وحدت وهماهنگی طرح اثر بسزایی دارند .

وگاه گاه مثل ساقه ها با شکستگی قائمه تغییر جهت داده فضاهای خالی را پر می کنند .

وگونه ای دیگر برگها کشیده وبه شکل انها ،شمشیری،ماهی،شعله ای ،انتهای بعضی از

برگها ی کشیده را طراحان حالت شکسته می دهند وبخشی از برگ باحرکت ناگهانی ،

خلاف جهت برگ روی ان بر می گردد . وشکل بسیار زیبا ایجاد می کند وپایه برگها به بند

اصلی یا فرعی متصل ونوک برگها ازاد است گونه ای دیگر از برگها شبیه مو طراحی می شوند .

 

غنچه ها: گلهای کوچک نیم شکفته ای در فرش هستند که از محل پایه به بندهای فرعی متصل می شوند .

ومعمولا در انتهای بندهای فرعی قرار می گیرند .غنچه چند قسمت است: گل پنج پر –غنچه پربرگ

وغنچه گل عباسی گلبرگها: دارای جهت هستند وجهت انها عمدتا از پایه به سر گل متمایل است .

وگاه تقریبا دارای محور تقارن اند . واین تقارن در رنگ امیزی هم وجود دارد در طرحهای گلهای لاله عباسی

یک ویا ۲تا یافت می شود که از نظر طراحی ومرکز وسرچشمه طرح ان است.

قاعده ترسیم گل ختایی بر دایره استوار است واز ترکیب وتلفیق دوایر انواع گلهای ختایی

به شکل غنچه وگل کامل وبا جلوه های زیاد ظاهر می شوند .گل باید در جایی قرار گیرد

که توجه بیننده را به خود جلب کند.

گلها گوناگونند مانند گل انار،حنایی،نسترن،نیلوفر وگرد وبه صورت تک گل یا تزینات درونی

در زیر ودر سر گل ودر دو سوی ان یا چند گل به یک بوته یا پیوسته به اسلیمی وختایی

نشان داده می شوند نمایش گل به شیوه نقش های گوناگون از ویژگی بسیار در قالبهای ایرانی است

سرگلهارا به نقش حیوانات پیوند داده ویا در قاب گلها طرحی از پیکرحیوانات می نهند

ویا انرا به دسته گل وبرگ وبته جقه نقش می کنند .

 

گل ختایی به دهها شکل ورنگ متفاوت می باشد که هر یک در حد خود نمودار

کاملی از ذوق وزیبایی است که هنر مندان با ترکیب وتلفیق طرح ها شکل جدیدی ایجاد نمودند .

بعد از اینکه گلهای اصل را روی گردش حلزونی مشخص کردیم اجزای ریز تر مثل گلهای گرد

دغنچه وبرگها را در فضای خالی قرار می دهیم اجزای ختای به صورت یکنواخت در گردش خطوط پراکنده می شوند .

نتیجه گیری : هیچ ارایه ای به صورت مجزا دیده نمی شود هر ارایه نیاز دارد که حداقل

از یک نقطه به ارایه دیگر متصل شود . همچنان که در طبیعت هم هیچ گل وشکوفه وبرگی مجزا نیست

بند هیچ خودنمایی ندارد اما اصول ومبانی طرح را به تمام ارایه های فرش ابلاغ می کنند .

وهمه انها را نظم وترتیب می دهند . به این ترتیب بند نه تنها ارایه ها را نظم می بخشد بلکه

این نظم را به بیننده منتقل واو را متوجه وحدت وهماهنگی قرار می دهد .

 

هنر ختایی در فرش

بررسی سیر تکاملی کاربرد طرح گلها در دوره های مختلف از دوران هخامنشی تا کنون

که این طرح در اثار هخامنشی هم بوده که به تدریج تکامل یافته. هنر اشکانی از هنر یونان تاثیر گرفته

و شامل نقاشی دیوار وگچبری هایی از نقوش هندسی استفاده شده در دوره ساسانی نقوش گیاهی

استفاده می شده که پرکننده های فضاهای خالی و میان انسان وحیوان که در حواشی طرح ها استفاده می شد

که نقوش گیاهی قوس دارد ودورانی بودند .

در دوره ایلخانیان وتیموریان قرن ۸و۹ استفاده از نقوش گیاهی (ختایی ) ابر چینی ونقوش

حیوانی عجیب مانند اژدها وسیمرغ در طراحی منقوش وکاربرد نقوش اسلیمی وختای در

کتاب ارایی بوده ودر دوره صفویه بزرگ کردن قوس های اسلیمی وختایی در عین ظرافت

ورعایت تناسبات و ترکیب اسلیمی وختایی در یک دیگر ونقوش ختایی در این دوره متنوع تر شد .

واین دوره در بکار بردن نقوش ختایی در تزینات گنبد وکاشی کاری مساجد ابنیه شهرت دارد .

مسجد جامع اصفهان در شمار شاهکاری ها می باشد .

ودر دوره صفویه به کار گیری گل شاه عباسی رایج شد.

از این دوره به بعد در دوره صفویه نقشهای ریز بودند .با گذشت زمان بزرگتر شدند

وهر بار با نواوری در دسته از نقشها چهره تازه ای به خود گرفت.

هنر ختایی در فرش

بررسی ساختار فرش ماشینی

لايه سطحي فرش ماشيني

«لايه سطحي فرش» يا «لايه خاب» از تعداد بسيار زيادي «نخ خاب» که به

صورت موازي با يکديگر (عمود بر لايه زمينه) قرارگرفته‌اند، تشکيل شده است.

در ايران، به تقليد از فرش دستباف، به هريک از نخ‌هاي خاب يک «گره» نيز مي‌گويند.

بسته به ارتفاع نخ‌هاي خاب يا ضخامت فرش، ۷۰تا۸۵ درصد از وزن يک فرش به خاب

آن اختصاص دارد. اين لايه، نه تنها تعيين‌کننده نقش، رنگ و طرح فرش است،

بلکه نشان‌دهنده خواص فيزيکي و مکانيکي اصلي فرش مانند راحتي هنگام نشستن

و راه رفتن روي فرش، دوام ضخامت فرش در طول زمان، بازگشت‌پذيري خاب،

مقاومت در مقابل نور خورشيد، ميزان عايق حرارتي فرش و… مي‌باشد.

به عبارت ديگر، لايه خاب فرش نقش اساسي در ويژگي‌هاي هنري،

فني، عملکردي و حتي تجاري فرش ايفا مي‌کند .

http://alvand1.com
http://alvand1.com

ساختار لايه زمينه فرش ماشيني

 

«لايه زمينه» پارچه‌اي ضخيم با ساختار تاري- پودي است که از درهم

رفتن نخ‌هاي تار (چله) و پود به وجود مي‌آيد. ظاهر اين لايه بسيار شبيه

پارچه‌هاي ضخيم برزنتي است و به همين دليل در بسياري از کارخانجات فرش ماشيني

به آن «برزنت فرش» گفته مي‌شود.

اين لايه از فرش نقش بستري براي نگه‌داشتن نخ‌هاي لايه خاب را به عهده دارد

و هر فرش به واسطه اين لايه با زمين (کف) تماس دارد. لازم به ذکر است

که براي جلوگيري از بيرون آمدن نخ‌هاي خاب (گره‌ها) و استحکام‌بخشي اتصال بين لايه زمينه

و لايه خاب، به برزنت پشت فرش ماشيني، آهار (نوعي چسب) مي‌زنند.

 

مشخصات برزنت فرش

نقشی اساسی درتعیین برخی ویژگی‌های نهایی آن فرش دارد.

مهم‌ترین مشخصه برزنت فرش، تراکم آن است. با توجه بهساختار سه بعدی فرش

و نحوه درهم رفتگی اجزای برزنت فرش که در ادامه به آن پرداخته می‌شود، می‌توان

به نقش تراکم برزنت در تراکم فرش پی برد. بر این اساس، برای داشتن فرش‌های با

تراکم بالا نیاز به برزنت با تراکم بالاست. استحکام فرش در جهت طول و عرض ویژگی

دیگری از فرش است که کاملاً متأثر از لایه زمینه (برزنت) فرش می‌باشد. وزن لایه زمینه

در مقایسه با نخ‌های خاب بسیار کمتر بوده و در حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد وزن نهایی یک فرش

را تشکیل می‌دهد. ضخامت لایه زمینه در فرش‌های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد و از حدود

۸/۰ میلی‌متر در فرش‌های با تراکم پایین تا ۵/۲ میلی‌متر در فرش‌های با تراکم بالا متغیر است.

بر همین اساس، لایه زمینه حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از ضخامت کل فرش را تشکیل می‌دهد.

لایه زمینه، خود از اجزای مختلفی تشکیل شده است.

جهانی شدن فرش

جهانی شدن فرش یک موضوع و بهتر است بگوییم یک پدیده جدید است که

در حال حاضر در مرکز توجه ها قرار گرفته است .

مشاهده می نماییم که پدیده جهانی شدن در این چند سال گذشته روندی روبه رشد

را تجربه نموده است .

 

ایران هم اکنون عضو ناظر سازمان تجارت جهانی (WTO) است

در حقیقت کشور ما جهت گسترش دادن صادرات غیرنفتی خود و همچنین جهت حضور یافتن

در بازارهای جهانی درصدد پیوستن به سازمان مذکور است .

http://alvand1.com
http://alvand1.com

صنعت «فرش» دستبافت در این بین یکی از صنعت های مهمی است

که باید مورد بررسی واقع گردد .

در حال حاضر «فرش» دستبافت ۶۵ رج ابریشمی اصفهان قادر است در بازارهای جهانی

به رقابت کردن بپردازد این موضوع را شاخص توان رقابت صادراتی بیان میکند

که به شرح ذیل است :

 

شاخص توان رقابت صادراتی «فرش» دستبافت ۶۵ رج ابریشمی اصفهان برابر با ۸۸/۰ است .

شاخص مزیت نسبی نیز بر اساس هزینه واحد که همان مزیت رقابتی واقعی

در شرایط رقابت آزاد شرایط بعد از پیوستن ایران به (WTO) است،

برابر با ۷۹/۰ و نشان دهنده مزیت نسبی این استان در تولید فرش مذکور می‌باشد.

 

قدیمی‌ترین نمونهٔ قالی ایرانی که یافته شده قالیچه‌ای است با نقوش اصیل هخامنشی

که در گور یخ‌زدهٔ یکی از فرمانروایان سکایی در درهٔ پازیریک در ۸۰ کیلومتری

مغولستان بیرونی پیدا شده و قالی پازیریک نامیده می‌شود.

پژوهشگران این قالی را از دست‌بافت‌های پارت‌ها و یا مادهامی‌دانند.

 

قالی ایرانی از دیرباز معروف و مورد استفاده بوده.

گزنفون تاریخ‌نگار یونانی در کتاب سیرت کوروش می‌نویسد:

«ایرانیان برای این‌که بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می‌گسترند.»

سالنامهٔ چینی سوئی‌سو در دورهٔ ساسانی از فرش پشمی ایران به عنوان کالای وارداتی

به چین نام می‌برد.

 

فرش معروف بهارستان در کاخ تیسفون نیز به خاطر شکوهش

بازتاب گسترده‌ای در ادبیات اسلامی داشته‌است.

 

هم‌اکنون ۴۰ درصد صادرات قالی ایرانی از طریق استان آذربایجان شرقی صورت می‌گیرد.

فرش های اتاق های مختلف را با یکدیگر ست کنیم

در یک فضا با پلان باز چگونه فرش های نواحی مختلف را با یکدیگر همراه کنیم

فرش در دکوراسیون داخلی

فرش ها می توانند هنرمندانه فضا ها را تعریف کنند و در یک اتاق بزرگ و باز،

عملکرد ها را تفکیک کنند. البته این به شرطی است که شما بلد باشید

چطور این کار را انجام دهید و از انجام آن نترسید.

 

 همراه کردن فرش های نواحی مختلف را در منزل با یکدیگر:

اثاثیه بدون چیزی که آن ها را در بر بگیرد، معنایشان را از دست خواهند داد

و بی هدف رها می شوند. این اتفاق در یک فضای پلان باز- که در آن دیوار جدا کننده ای

بین فضا ها و عملکرد ها وجود ندارد- بیشتر مشهود است. و همین ویژگی است

که علت با ارزش بودن فرش منطقه ای را نشان می دهد.

به کمک این فرش ها فضا نیازی به دیوار ها و جداکننده ها ندارد،

و حس دربردارندگی اشیاء در چشم بیننده برانگیخته می شود.

 

اما از دید دیگر، وقتی شما چندین قالیچه در فضا دارید، در نظر گرفتن این نکته مهم است

که این قالیچه ها در کنار هم چطور به نظر می رسند.

ساده ترین راه حل این است که از قالیچه هایی همانند استفاده کنیم.

در حالی که این کار در بعضی شرایط می تواند ایده آل باشد،

در شرایطی دیگر خسته کننده می شود و از جنبه بصری محدود کننده خواهد بود.

کلید حل این مشکل دانستن این است که چه زمانی ترکیب کردن عناصر درست است

و چگونه می توان به درستی این کار را انجام داد.

فرش در دکوراسیون

وقتی شما چندین محدوده ی قالیچه در یک فضای مشترک داشته باشید،

ساده ترین رویکرد این است که از قالیچه های همانند استفاده کنید.

این روش علاوه بر این که فضا را ناحیه بندی می کند، هماهنگی آن را نیز تضمین می کند.

 فرش در دکوراسیون داخلی

استفاده از قالیچه های همانند، طراحی ای قابل پیش بینی و محافظه کارانه است.

به کارگیری یک قالیچه نامعمول راهی است تا از این ضعف جلوگیری شود.

در این جا یک گرافیک شاخص در هر دو سمت اتاق تکرار شده است.

تکرار کمک می کند که این طرح تند، تلطیف شود و در فضا حل شود.

 دکوراسیون داخلی

ترکیب کردن فرش های ساده( بدون نقش) راحت تر از ترکیب انواع نقش دار آن است.

 تنها کافیست دو رنگ که به هم می آیند را انتخاب کنید.

وقتی یکی از این دو رنگ از رنگ های خنثی باشد، هماهنگی راحت تر اتفاق می افتد.

قالیچه های دارای نقوش شرقی راحت تر از سایر فرش ها می توانند با یکدیگر ترکیب شوند،

به این خاطر که اغلب حس غالب و مجموعه رنگی مشترکی را به نمایش می گذارند

و طرح ها چنان پرجزییات اند که احتمال ناهماهنگی شان با هم بسیار کم است.

بهترین حالت این ترکیب وقتی به دست می آید که رنگ غالب هر دو فرش یکی باشد،

فرش در دکوراسیون

ترکیب فرش های با بافت متفاوت در صورتی راحت تر خواهد بود که

یک یا هر دوی آن ها دارای رنگ خنثی باشند.