قاليشويي جرون

گبه های جدید و قدیمی

بررسی گبه های جدید و قدیمی

در قدیم همه «GABBEH | گبه » های بافته شده به رنگ های خاکستری و سفید و سیاه

بوده اند دلیل اینکه «گبه»ها فقط به این سه رنگ تهیه می شدند این بوده است

که بافندگان «گبه» بدون آنکه رنگ پشم گوسفندان را تغییر دهند شروع به بافت «گبه» های خود می کرده اند .

این رنگ های سفید و سیاه در «گبه» ها هم نیز دارای نماد و مفهوم بوده اند .

بدین گونه که اگر بافنده «گبه» روز بدی را سپری کرده بود از پشم سیاه

برای بافت «گبه» اش استفاده می کرد و اگر روز خوبی را داشته از پشم سفید

برای «گبه»هایش بهره می برده است.

 

گبه های جدید

رنگ‌های گیاهی و طبیعی در گبه

 

به مرور زمان بافندگان از رنگ‌های گیاهی و طبیعی برای پشم هایشان استفاده کردند

و نقوش ذهنی خود را با این پشم‌های رنگین ترکیب کردند. بعدها استقبال خوبی

از این «گبه‌ها» به عمل آمد و برای سرعت بخشیدن به کار رنگ‌های شیمیایی جایگزین رنگ‌های طبیعی

شد و همچنین ماشین ریسندگی جای پشم ریسی دستی را گرفت. با از میان رفتن طرح‌های قدیمی

و ذهنی طرح‌های جدید به میان آمد. اگرچه این طرح‌ها از اصالت طرح‌های گذشته تهی اند

اما از زیبایی خاص خود برخوردار هستند. مدتی این« گبه‌ها » رونق خوبی در بازار داشتند،

اما بنا به دلایلی به زودی از رونق افتادند.

 

گبه های جدید

انسان‌های اولیه از پوست حیوانات به عنوان زیر انداز خود استفاده می‌کردند.

به مرور زمان با اهلی کردن حیواناتی که دارای پوست پشمی بودند و نیز با به دست آوردن تجربه کافی

در ساختن ابزارهای لازم، پشم حیوانات اهلی را ریسیدند و گلیم‌های ساده را که نخستین

زیراندازهای تار و پودی بودند را بافتند. بعدها بر اساس تجربه و تلاش، انواع زیر اندازها

را بافتند که یکی از آن‌ها GABBEH | گبه می‌باشد. گـبه یا قالیچه خرسک فرشی از جنس قالی است

که معمولاً در اندازه کوچک توسط عشایر لر و قشقایی بافته می‌شود.

 

گبه های جدید

گبه پرزهای بلند دارد و در بافت آن شمار پود بیشتری به کار می‌رود که تاثیر چشمگیری بر نرمی گبه

می‌گذارد. تعداد پود برخی از گبه‌ها گاهی از سه تا هشت پود در هر رج و بلندی پرزها

گاهی تا یک سانتی متر هم می‌رسد.

به طور یقین نمی‌دانیم نام گبه از کجا آمده است. فرش شناسان امروز

برای یافتن ریشه این کلمه مسیر پر پیچ و خمی را پیموده‌اند.

در مواقعی آن را در کنار واژه قبیح گذاشته وگاه به کلمه “گایر” ربط داده‌اند

که اولی به معنای زشت و معمولی و دومی به معنای حفاظ است.

اما امروز در لغت به معنای ضخیم و زمخت است و نوعی فرش است

که دارای خوابی بلند و به صورت درشت بافت است. در ابتدا نیز به عنوان زیراندازی بافته شده

که مانع نفوذ سرمای زمین می شده است

گبه های جدید

روش نگهداری گبه

GABBEH | گبه به همان میزان که مراحل اولیه تولید گبه از اهمیت خاص خود برخوردار است،

نگهداری آن نیز مستلزم دقت و توجه می‌باشد که این امر موجب افزایش ماندگاری و قیمت آن می‌شود.

عوامل آسیب رسان شامل حشراتی مثل بید، موریانه، سوسک وموش می‌باشند که بدترین آن‌ها بید است.

برای مقابله با بید روش‌هایی مانند استفاده از محلول شیمیایی خاص

در هنگام شستشو، افشانه کردن پشت و روی گبه با حشره کش و یا استفاده از نفتالین و تنباکو

در انبار پیشنهاد می‌شود. باید از قرار دادن آن در محیط تیره و تاریک و مرطوب پرهیز کرد،

همچنین نباید در معرض تابش مستقیم نور خورشید قرار بگیرد، زیرا موجب پریدگی رنگ گبه می‌شود.

بهتر است برای در امان ماندن آن از هر گونه رطوبت احتمالی از موکتی در زیر آن بهره گرفت

و آن را در معرض هوا قرار بدهیم

 

گبه های جدید

نماد شناسی پرنده در فرش

نماد پرنده در فرش

پرنده به این دلیل که با آسمان ار تباط داره نسبت به سایر حیوانات متمایز است

از گذشته های دور آسمان جایگاهی برای خدایان بوده

و ارتباط پرنده با آسمان سبب شده تا این نماد جنبه ی تقدس پیدا کنه

این ارتباط میان زمین آسمان سبب شده که وظیفه ی پیغام رسانی میان زمین و آسمان رو بر عهده داشته باشه

و این تفکر در میان مردم شکل بگیره که پرنده می تواند حاجت ها منتقل کند و درخواستهای انان را برساند

یکی از بزرگترین آرزوی انسان پرواز بوده به همین دلیل هم

در تصاویر اسطوره ای انسان های بالدار زیادی دیده می شود

و یا در تصاویر حیوانات اسطوره ای(گریفن،گریفون) داشتن بال

یکی از ویژگی های مهم آن ها بوده است.

نماد پرنده

گریفن ها

“گریفن ها حیوانات افسانه تصویر شده یا ساخته شده ی دست انسان بودند

که اندام های مهم و برجسته ی حیوانات مختلف را به صورت تلفیقی دارا بودند “

 

به این دلیل که نماد قدرت هستند اغلب به عنوان محافظ و نگهبان

در ورودی قصر ها و یا آرامگاه ها تصویر شده اند.

 

اسفنکس- سر انسان و بدن حیوان

این نوع حیوانات بالدار را نیز در انواع ریتون ها (جام ها) دوره هخامنشی می توان دید.

نماد پرنده

ریتون هخامنشی

در گذشته معتقد بودند که اگر در این ظروف نوشیدنی بنوشند

قدرت این حیوانات به آن ها منتقل می شود

آسمان غیر از این که جایگاه خدایان هست منبع باروری و زندگی نیز محسوب می شود

چرا که باران از آسمان به زمین می بارد

به این ترتیب پرنده با ارتباطی که با آسمان دارد به عنوان نماد باران نیز در نظر گرفته می شود

و می تواند پیک باران باشد

انواع پرندگان به عنوان نماد انتخاب شده اند که هر یک با توجه به توانایی ها

و ارتباط هایی که دارند در جایگاه های مختلف به عنوان نماد های مختلفی شناخته میشدند

انواع پرندگان آبزی رو داریم که در کنار نمادهای آب استفاده شده اند

و به عنوان نماد باروری و برکت هستند.

نماد پرنده

حضور نمادهای دیگر مرتبط با آب ” مثل بز کوهی” بر روی این ظرف نشان می دهد

که این جام برای مراسم آیینی استفاده میشده است. و همه ی نمادهای تصویر

شده نشانی از باروری و زندگی اند.

نماد پرنده در فرش
نماد پرنده در فرش

همنشینی نماد پرنده با حیواناتی که نماد ماه بودند از جمله بز و گوزن

ارتباط آن را به عنوان نماد ماه و باران تقویت می کند.

حضور تصویری از پرنده که بالهای آن به صورتی تصویر شده که می تواند

نشانه ای از باران باشد گویای این ارتباط است.

بر روی قالی های روستایی و عشایری نقشمایه ی پرنده هم به صورت شمایلی

دیده می شود و هم به صورت نمادین.

در جایی در دو طرف درخت زندگی قرار گرفته به عنوان نگهبان

و در برخی از نمونه ها در کنار سایر نقشمایه های اشکالی تصویر شده است.

 

طاووس

طاووس یکی از پرندگانی است که در اغلب دستبافته های روستایی و عشایری دیده می شود

اگر چه این پرنده بومی ایران نیست

و از هندوستان به ایران آمده است اما توانسته با فرهنگ ایرانی ارتباط برقرار کند

و به عنوان یکی از نماد های ایرانی مورد استفاده قرار گیرد

به دلیل دم زیبایی که دارد و هنگام باز شدن شباهت به خورشید دارد در ایران

به عنوان نماد خورشید مورد استفاده قرار می گیرد

در برخی از تصاویر دیده شده که در منقار طاووس مار قرار دارد

و به همین دلیل هم معتقداند که طاووس می تواند نیروهای شر را ازبین ببرد

و حتی معتقد بودند گوشت او دارای خاصیت درمانی و پادزهر است

به همین دلیل هم می تواند نماد باروری و برکت و حاصلخیزی باشد

نماد پرنده

داستان های زیادی درباره ی زشتی پاهای طاووس وجود دارد

در یکی از آن ها آمده که طاووس سبب شد تا مار به بهشت راه پیدا کند و آدم و حوا را فریب دهد

و به دلیل این خطا پاهای او زشت شده است

از این دیدگاه برخی این حیوان را به فال بد می گیرند

در دوره ی ساسانی این حیوان بیشتر تصویر شده است و در قبل از این دوره تصویری از طاووس دیده نشده

گفته شده در دوره هخامنشیان اولین طاووس ها به عنوان هدیه به ایران آورده شده اند!!!

در دوره ی اسلامی این نشانه به عنوان نمادی از پیامبر مورد استفاده قرار گرفته است

تنوع نقشمایه این پرنده در انواع دستبافته های عشایری بسیار زیاد است

و بسیار انتزاعی و تجریدی هستند

در برخی از دستبافته ها نقش طاووس سراسرمتن را پوشانده اند و به همین دلیل به نام طاووسی نامیده می شوند

شطرنجي کردن چله در فرش

شطرنجي کردن چله در فرش کاشان

بافنده‌ي فرش، براي اينکه درصد اشتباه و خطا را در کارش به حداقل و حتّي صفر برساند،

نياز دارد بافته‌هاي خود را با نقشه‌ي طراحي شده هماهنگ کند.

اين هماهنگي که از لحاظ مقدار و اندازه و به کمک شطرنجي کردن صورت مي‌گيرد،

به بافنده کمک مي‌کند تا در تراکم فرشي که هنرمندانه تار و پودش را در هم مي‌تند،

خطايي رخ ندهد. او به کمک شطرنجي کردن چله ، متوجه مي‌شود

که آيا گره را دقيقا در مکان درست زده‌است يا خير.

نقشه‌خواني

نحوه کار

در هر نوع فرشي، از جمله فرش کاشان، هر گره روي بافت،

برابر با يک خانه از کاغذ شطرنجي مي‌باشد و اين خود نشانگر اين است

که به وسيله‌ي نقشه‌ي فرش و کاغذ شطرنجي، تا چه اندازه مي‌توان کيفيت بافت

را کنترل کرد، ايرادهاي بافت را به حداقل رساند و يا حتي به طور کامل،

آن‌ها را برطرف نمود.

نقشه‌خواني
http://alvand1.com
http://alvand1.com

روش شطرنجي کردن چله

راحت ترين و البته بهترين روش شطرنجي کردن چله اين است

که سطوح مختلف نقشه اعمّ از دور، حاشيه و وسط کار را در طول و عرض

فرش مشخص کرده؛ سپس خطوط حاشيه‌اي هر يک از سطوح نقشه‌ي فرش

را بر روي نخ‌هاي چلّه مشخص نماييد. بعد از انجام اين کار، با توجه به رج شمار فرش،

مقدار بافت را ترسيم کنيد. البته بهتر است در ابتدا، اين خطوط در مقياس کوچکتر

در نظر گرفته شود تا کاملا به کار توجيه شويد و چنان‌چه با دنبال کردن دستورالعمل‌هاي مذکور،

ايرادهاي آن را به حداقل رسانديد و يا به طور کل، آن‌ها را برطرف نموديد،

خيالتان همواره از لحاظ رعايت استانداردهاي بافت راحت خواهد بود.

 

نقشه خوانی

از راه‌هاي کنترل نقشه‌خواني و پياده کردن آن روي بافت،

اين است که بعد از چلّه کشي و آماده شدن آن براي بافت، هر ده جفت نخ چلّه يا ده گره

را بر روي دار علامت‌گذاري کنيد. اين کار را مي‌توانيد ‌با رنگ کردن و يا با يک گره نخ انجام دهيد.

دقت کنيد که درست همانند نقشه عمل کنيد.

نکته‌ي ديگر اينکه، در کاغذ شطرنجي، هر ده خانه با يک خط پررنگتر مشخّص شده‌است،

در نتيجه هنگام علامتگذاري روي چلّه، بايد اين کار نيز همانند نقشه انجام دهيد

و هر کجا در نقشه، خط پررنگ داريم، آن نخ را در چلّه هم رنگ کنيد.

اين عمل به شما به عنوان بافنده کمک مي‌کند تا کنترل بيشتري روي بافت داشته باشيد

و از طرفي، سرعت نقشه‌خوانيتان را هم بالا ببريد.

 

نقشه‌خواني

قالیشویی الوند شستشوی انواع فرشهای ماشینی و دستباف با بهترین مواد

دلایل نخریدن فرش دستبافت

دلیل بی رغبتی مردم برای خرید فرش دستباف تورم بالاست

نخریدن فرش دستبافت

مشکلات اقتصادی و رکود موجب شده است تا قدرت خرید مردم جامعه کاهش پیدا کند.

در نتیجه مردم نمی توانند مانند گذشته از دستبافته های ملی برای زینت خانه های خود بهره ببرند.

از طرف دیگر افزایش قیمت مواد اولیه به شاکله تولید فرش آسیب جدی وارد کرده است

زیرا بسیاری از موادی که در گذشته در داخل تولید می کردیم،اکنون از کشور چین وارد می شود.

 

تاریخ فرش دلیل بی رغبتی مردم برای خرید فرش دستباف تورم بالاست.

دلایل نخریدن فرش دستبافت

اشتباه اول:

اصلی ترین عاملی که ایرانیان را در استفاده از فرش دستباف گمراه می کند

قیمت این کالاست. عموماً دربین اقشار مختلف جامعه رواج است

که فرش دستباف کالایی گران قیمت است که فقط عده ای اندک از افراد

متمول و دارای تمکن مالی بالا از عهده خرید آن بر می آیند

و با همین تصور اشتباه کلاً دور فرش دستباف را یک خط قرمز می کشند

و خیال خرید آن را برای وقتی میگذارند که به قول معروف پول دارشدند!

نخریدن فرش دستبافت

امّا در اصل این تصور تمام حقیقت موجود نیست.

فرش دستباف در عین حال که از تراز قیمتی زیادی نسبت

به سایر کفپوش های مصنوعی و ماشینی برخوردار است

امّا با این حال دارای تنوع قیمتی بسیار مناسبی است.

از قیمت های پایینی همچون انواع گبه های درشت باف و انواع بافته های

سنتی عشایر و ایلات گرفته تا فرش های تمام ابریشمی ریز بافت قم و تبریز و …

تنوع قیمتی زیادی وجود دارد که قطعا با آشنایی بیشتر بسته با نوع کاربرد

و سطح ارزشی هریک از آن ها طیف گسترده تری از مردم هنردوست ما

توان خرید فرش دستباف را خواهند داشت.

 

نخریدن فرش دستبافت

اشتباه دوم:

جوامع امروزی با سرعت غیر قابل وصفی هرچه بیشتر به سمت صنعتی شدن

و تولید کالاهای مصنوعی و بشرساخته دارند که این مسئله بیش از هر

عامل دیگری سلامتی جسمی انسان ها را با چالشی بزرگ در مواجهه

با این حجم از مواد مصنوعی دست بشر مواجه می سازد. لذا در

کشورهای توسعه یافته توجه به استفاده هرچه بیشتر از مواد طبیعی

برای تضمین سلامتی و حرکت به سمت جامعه سبز بسیار مهم است.

 

در کشور ما این مسئله شاید آنگونه که باید و شاید مورد اقبال عمومی

خانواده ها نباشد. فرش از کالاهای بسیار کاربردی در خانواده ایرانی است

به صورتی که خانه ایرانی را بدون فرش نمی توان تصور کرد. فرش دستباف

که از مواد طبیعی (ابریشم پشم، پنبه و …) تهیه شده است می تواند تا حد زیادی

خیال ما را در استفاده از یک کفپوش پرزدار که حافظ سلامت جسم ماست راحت کند.

در این صورت آن اختلاف قیمت ارزش آن را دارد که سلامتی خود را از این نظر تضمین کنیم.

نخریدن فرش دستبافت

اشتباه سوم:

محیط زندگی با کیفیت و آرامش بخش همواره تأثیر بسزایی در سلامت روانی

و تمرکز بر روی امور روزمره و کاری ما خواهد داشت. لذا طراحی و چیدمان

این محیط از اهمیت بسیاری در القای این آرامش برخوردار خواهد بود.

در مجموع کفپوش های صنعتی و ماشینیِ اغلب بی هویت امروزی که

به وفور نیز دیده می شود و غالباً از سلائق زودگذر و فصلی جوامع طراحی می گردد

و الزاماً نیز سنخیتی با فرهنگ و خواسته های زیبایی شناسانه ما ندارد

به نحو قابل قبولی توانایی ندارد تا در طراحی یک فضای دلنشین

و آرامش بخش نقش چندان مثبت و موثری ایفا کند. از سوی دیگر فرار انسان های

مدرن و زندگی های ماشینی از هجمه این فضاهای بی هویتِ جاری به محلی

که برگرفته از فرهنگ و سنتی اصیل باشد امری غیر قابل انکار است.

 

فرش دستباف ایرانی یکی از آن کالاهایی است

که در فراهم آوردن این فضای دلنشین و آرامش بخش قطعاً هیچ رقیبی ندارد.

که خارج از مرزهای ایران این مسئله را به درستی درک نموده اند

و وقت آن رسیده است که مردم خوش ذوق ما نیز به فرش دستباف ایرانی

نگاهی مدرن داشته باشند.

 

اشتباه چهارم:

داشتن یک تصور مقتصدانه در سطح یک خانوار همیشه ما را به سمتی

سوق می دهد که همواره درآمد را صرف اموری نماییم که به نسبت نیاز بیشترین کاربرد

و سود را برای ما داشته باشد. از طرفی پس انداز و سرمایه گزاری نیز بخش دیگری از

فعالیت های یک ذهن اقتصادی در تخصیص درآمد یک خانواده می باشد. حال کالایی کاربردی

را در نظر بگیریم که در عین حال یک سرمایه نیز باشد. نمونه بارز چنین کالایی طلاست.

خانم ها برای زینت خود عموماً جواهرآلات مختلفی استفاده می نمایند که

در صورت نیاز با اندک اختلاف قیمتی حال چه بیشتر یا کمتر حداقل به اصل سرمایه

خود می رسند. یعنی کالایی که همیشه به پول نقد نزدیک است.

البته طلا و جواهر از کالاهای ضروری یک زندگی و یا یک خانواده محسوب نمی شود.

نخریدن فرش دستبافت

حال فرش (دستباف یا ماشینی) را در نظر بگیریم.

یک نیاز ضروری هر خانواده ایرانی است.

پس اگر ما بتوانیم این نیاز ضروری را طوری تأمین نماییم که به نحوی یک سرمایه گذاری

هم محسوب شود یعنی ما با یک تیر دو هدف را نشانه رفته ایم.

در این شرایط اگر ما به بهایی کمتر فرشی ماشینی را تهیه کنیم

در اصل سرمایه ای در منزل نداریم و صرفاً نیاز کاربردی ما آن هم

در سطح معمولی رفع می گردد؛ ولی اگر به جای آن با همان هزینه یا بیشتر نمونه

دستباف آن را داشته باشیم پس از مدتی اگر نیاز به آن پول داشتیم

و یا حتی اگر خواستیم تغییر دکوراسیون بدهیم ضرر زیادی متوجه سرمایه

ما نخواهد شد و با کمترین هزینه به خواسته خود می رسیم.

پس اگر یک تیر و دو هدف داریم فرش دستباف گزینه ای بی رقیب است.

 

اشتباه پنجم:

کشورهای توسعه یافته امروزه با تمام پیشرفت علمی و فناوری که داشته اند

امروزه با هزینه های کلان قصد دارند فرهنگ و تمدن خود را با تمام موانعش از

زیر خروارها خاک بیرون کشیده و آن را بها نهند و به آن افتخار کنند.

حتی گاهی اوقات پا را فراتر نهاده و فرهنگ سایر اقوام و ملل را با هزینه های هنگفت

برای خود جعل می کنند. این در حالی است که ایران عزیز ما دارای فرهنگ و تمدنی است

که شهرت جهانی دارد و از نمونه های ارزنده، پویا و اصیل این فرهنگ که

پس از هزاران سال به نسل امروز رسیده فرش دستباف است که

امروزه خود همچون درختی پربارو ارزشمند در هر جای جهان سایه افکنده؛

که متاسفانه آنگونه که در خورد و شایسته آن است در داخل کشور مورد حمایت

و توجه مصرف کنندگان داخلی قرار نمی گیرد و احتمال اینکه با این

جریان دستخوش سلائق بیگانگان گردد و از مسیر اصیل خود منحرف گردد بسیار است.

 

لذا ما می توانیم با خرید هرتخته فرش دستباف ایرانی در زنده نگه داشتن

این فرهنگ اصیل ایرانی نقش بسزایی داشته باشیم.

تا بدین وسیله همچنان که این فرهنگ زنده به ما رسیده است ریشه دار تر

از قبل به آیندگان برسد و فرهنگ ایران و ایرانی با صلابت تر از گذشته مایه

مباهات و فخر ما باشد.