قالي شوئي

قالی در نائین

قالیبافی در نائین

شهرستان نائین در حاشیه جنوبی کویر مرکزی ایران و شمال باتلاق گاوخونی قرار دارد.

از جنوب به شهرستان اردکان از توابع یزد، از شرق به شهرستان طبس از توابع استان خراسان

و از شمال به دشت کویر و دامغان، از غرب به اردستان وزواره و از جنوب غربی به

شهرستان اصفهان محدود است .

قالیبافی در نائین
قالیبافی در نائین

و اما نائین درامر نساجی سالیان سال شهرت داشت ،

طوری که به عبای ظریفی معروف بود که از پشم شتر بافته میشد

اما عبابافی رفته رفته در گذر زمان موقعیتش را از دست داد و

مردم این ناحیه به قالیبافی روی آوردند .

ورود و تجارت قالی نایین در تهران

 

آغاز ورود و تجارت قالی نایین در تهران (پایتخت) را می توان سال ۱۳۱۸ هجری شمسی،

یعنی در سالهای آغازین جنگ دوم جهانی برشمرد. این جریان در پیشبرد هنر قالیبافی

این منطقه بسیار مؤثر بود و باعث معرفی هرچه بیشتر آن گردید .

 

سیسیل ادواردز در این مورد می گوید :

” سپس جنگ جهانی آغاز گردید و بازار تهران رونق گرفت. در آن هنگام از نظر تازه به دوران

رسیده های پایتخت هیچ کالایی خیلی خوب و یا خیلی گران نبود.

پس قالیچه های نائین به تهران حمل گردید و در آن جا به عنوان ریز باف ترین

و یکی از بهترین قالیچه های ایران شناخته شد . ”

صادرات قالی نائین

این توضیحات مربوط به قالیبافی نائین تا سال ۱۳۲۸ شمسی است . اما باید این نکته

را در نظر بگیریم که رفته رفته با تغییر شرایط اجتماعی و سیاسی ، بازارهای خرید و فروش

فرش نائین گسترش پیدا کرد و کم کم شاهد هستیم که این فرش به شهرت و صادرات رسید .

این امر نه تنها باعث گرایش هر چه بیشتر مردم نائین به سوی این حرفه گردید،

بلکه سبب تمایل قالیبافان سایر نواحی کشور نیز به امر تولید فرش نائین شد .

 

امروزه در منطقه نائین، قالیبافی جزء لاینفک زندگی مردم شده،

به طوری که تقریباً در تمامی منازل حداقل یک دار قالیبافی برپاست و بیننده ی

تیزبین در یک نگاه جهت گیری تمامی امور ظاهری و باطنی شهر را در راستای قالیبافی می بیند.

آنچنان که نام نائین، تصویرگر شهری با کوچه و گذری پوشیده از قالی در جهان گردیده است .

گسترش قالی و قالیبافی در نائین و اطراف آن

در حدود سال ۱۳۱۰ هجری شمسی، نشر و انتقال قالی نائین به بخشها،

روستاها و شهرهای همجوار آغاز شد. بدین ترتیب در منازلی که دار قالی برپا بود،

در مقابل یکسال کار بدون مزد (به دختران طالب یادگیری که از روستاهای اطراف مراجعه مینمودند)

آموزش قالیبافی می دادند. پس از این مدت کارآموزان خود اقدام

به برپایی دار قالی در منازل خویش می نمودند و ایشان نیز تحت شرایط مذکور

به آموزش قالیبافی مبادرت می ورزیدند. این جریان موجب انتقال این هنر- صنعت

به روستاهای اطراف و شهرهای همجوار گردید .

 

اما توسعه و گسترش فرش نائین به این جا نیز ختم نشد

و به شهرها و مناطق مهم دیگر همچون : کاشمر، مشهد، آمل (مازندران)،

چهار محال و بختیاری، اصفهان، فارس، زاهدان و غیره نیز راه یافت و این

در شرایطی بود که این شهرها عمدتاً خود از مراکز قالیبافی بوده و دارای

قالی بومی خاصی بودند .

طبقه بندی فرش براساس نظر سیسیل ادواردز

طبقه بندی فرش ایرانی براساس نظر سیسیل ادواردز :

از دیدگاه این پژوهشگر شاخص ، طرح های قالی ایران

به نه گروه قابل تقسیم است که عبارت است از :

++طرح هراتی ( مشهور به طرح ماهی- طرحی است اصیل و زیبا و کنایه دار که درون

مایه های تشکیل دهنده ی آن نقشی از ماهی را به خاطر می آورند و به

این لحاظ آن را طرح ماهی نیز می نامند. )

http://alvand1.com

 ++طرح بوته ای ( بُته ای- طرح بته ای تجرید یافته درخت سرو است.

بته های سرکج فرش ایران به بته جقه شهرت یافته است. )

++ طرح خرچنگی این طرح را به دلیل اینکه قسمتی از نقش های فرش

شباهت زیادی به شکل خرچنگ داشت نامگذاری کردند

http://alvand1.com

++ طرح گل حنایی،

++طرح لچک ترنج

http://alvand1.com
http://alvand1.com

++طرح مینا خانی– طرح مینا خانی، طرح منحصر به ‌فرد در فرش‌های تولیدی

ورامین است و این موفقیت تا بدان جا پیش رفت که طرح مینا خانی

فرش ورامین به ثبت ملی رسید و بانام ورامین اجین شد

++ طرح شاه عباسی– این طرح شامل گل معروف شاه عباسی است

http://alvand1.com
http://alvand1.com

++طرح بید مجنون– دارای طرح درخت بید مجنون است

++طرح جوشقانی– در طرح جوشقان که از نقش‌های اصیل و

سنتی و کمتر دست‌خورده و تغییریافته است،

ترنجی لوزی شکل و دندانه‌دار در میان فرش قرارگرفته که گاهی ترنج

در وسط و در مواردی لچک‌ها در گوشه‌های آن حذف می‌شوند.

کاربرد های بخار شوی که نمیدانستید!!

انواع مختلفی از بخارشوی وجود دارد که هر کدام در زمینه‌ای بر دیگری می‌چربد.

بخارشوی‌های دستی سبک‌تر و خوش دست‌ترند اما بخار شوی‌های چند منظوره تنظیمات

متنوع و دایره کاربری گسترده‌تری دارند. هر نوعی از بخارشوی که خریده‌اید یا قصد دارید بخرید،

کارایی‌های بیشتری دارند که شاید نمی‌دانید.

 

دستگاه بخارشوی

پاک کردن لک چسب، موم، آدامس و مواد سخت:

یکی از لکه‌های سمج، لکه چسب روی فرش یا موکت است. شاید نمی‌دانستید

که می‌توانید با استفاده از دستگاه بخارشوی خود مانند یک قالی‌شوی حرفه‌ای این لکه‌ها را پاک کنید.

ابتدا بخار شوی را در فاصله مناسبی از لکه چسب نگه دارید تا سست شود، مدتی صبر کنید

و سپس با کاردک یا وسیله مناسبی که به الیاف فرش آسیب نزند قسمت سست شده

را از فرش جدا کنید، سپس با کمی سرکه سفید محل مورد نظر را پاک کنید.

ذوب کردن یخ فریزر:

برای زمان‌هایی که عجله دارید، استفاده از بخار شوی یک راه مطمئن برای خلاصی

از برفک یا یخ از یخچال یا فریزر است. تکه‌های یخ با این روش به راحتی و به سرعت جدا می‌شوند،

بعد از آب شدن یخ، بخارشوی را جمع نکنید.

به جای استفاده از مواد پاک کننده شیمیایی، محیط درونی و بیرونی یخچال یا فریزر

خود را هم توسط آن استریل کنید.

دستگاه بخارشوی


اتو کردن لذت بخش:

شاید ندانید اما بخارشوی‌ها فقط مناسب تمیز کردن سطوح صاف و صیقلی نیستند.

اگر شما هم از اتو کردن متنفرید این بار یک راه آسان‌تر را انتخاب کنید. بسیاری از اوقات

بخارشوی‌هایی که سری مناسب دارند و چکه نمی‌کنند را می‌توان برای از بین بردن سریع چین

و چروک و طراوت بخشیدن به ظاهر لباس، نو کردن پرده‌های بزرگ حتی وقتی نصب هستند

استفاده کرد، حتی بوی عطر یا سیگار باقی مانده روی آن را هم از بین می‌برد.

دستگاه بخارشوی

ضدعفونی کردن تشک:

حتی اگر هفته‌ای یک بار روکش‌های تشک‌های خود را عوض کنید باز هم دست‌تان به مایت‌ها

یا میکروب‌هایی که داخل تشک‌ها جا خشک کرده‌اند، نمی‌رسد. اما شست و شو

یا تمیز کردن تشک‌ها به این راحتی نیست، خبر خوب این که دمای بالای بخاری

که توسط بخارشوی ایجاد می‌شود تمام میکروب‌ها و گرد و غبار موجود در تشک را می‌کشد

پس اگر زمان خواب سرفه و عطسه زیاد می‌کنید یا دچار آلرژی هستید،

نتیجه بسیار رضایت بخش خواهد بود.

دستگاه بخارشوی

نو شدن لباس‌های جین:

اغلب شلوار یا کت جین واقعا کثیف نیست بلکه فقط به کمی آراستن نیاز دارد.

وقتی شلوار جین مورد علاقه‌تان نیاز به تازگی داشت، بخارشوی کردن آن یک

راه حل عالی برای وقتی است که لباس شما هیچ لکه قابل دیدنی ندارد

و فقط نیاز دارد حس و حالش تازه شود.

 

تمیز کردن پنجره‌ها:

این امکان بخارشوی بسیار کاربردی است چراکه بسیاری از خانم‌های خانه

از تمیز کردن شیشه و پنجره‌ها نفرت دارند! زمانی که از پارچه و آب استفاده می‌کنید

دست‌های شما بعد از مدتی خسته می‌شوند. بخارشوی‌ها در این معقوله بسیار عالی عمل می‌کنند

چرا که بخار داغ را روی شیشه می‌پاشند و آن را کاملا پاک می‌کنند

سپس شما می‌توانید به کمک حوله‌ی خود بخارشوی سطوح را خشک کنید

و پنجره‌ی شما مانند آینه خواهد درخشید!

تمیز کردن کف‌های سخت:

بخارشوی‌ها برای تمیز کردن سطوح کاشی حمام و آشپزخانه عالی هستند

همچنان که آنها باکتری‌ها را از بین می‌برند و این امر هرگز با یک دستمال و پودر شستشو

میسر نخواهد شد چرا که نفوذ بخارخیلی بیشتر از پودر شستشو است.

بخارشوی درزهای کاشی‌ها را براحتی تمیز می‌کند.

تمیز کردن مبلمان و صندلی‌ها:

 

اکثر بخارشوی‌ها ملحقاتی برای تمیز کردن مبلمان دارند.

این ملحقات را به دستگاه متصل کرده و روی مبلمان و کاناپه بکشید.

این عمل گرد و غبار و لکه را از بین می‌برد. توصیه می‌شود ابتدا این عمل

را در بخشی که دور از دید است انجام دهید و سپس بر روی قسمت اصلی مبل تکرار کنید.

تمیز کردن پرده‌ها با دستگاه بخارشوی :

شما می‌توانید ملحقات مربوط به مبلمان و پارچه‌های مربوطه را برای تمیز کردن پرده‌ها نیز بکار برید.

تمیز کردن فرش و قالیچه:

بهترین وسیله برای تمیز کردن فرش در بخارشوی است!

آنها خیلی سریع و موثر این کار انجام می‌دهند. با این وجود بخارشوی

برای تمیز کردن بخشی از فرش مفید است و نه برای شستن تمام فرش.

اگر لکه‌ای روی فرش باشد، بخار با فشار زیاد آن را کاملا از بین می‌برد.

 

نکاتی که باید بدانید

به هيچ عنوان فرش دستباف را با مواد شيميايي يا بوسيله ي بخار نشوييد

زيرا منجر به شکنندگي مصالح فرش و افت کيفيت فرش ميشود.

فرش دستباف را با زور و فشار جابجا نکنيد و نچلانيد.

فرش دستباف را در آب فرو نبريد، مگر در صورت اضطرار.

تميز کردن سطحي در اکثر مواقع کافيست. بهترين
راه براي شست وشوي فرش دستباف استفاده از آب سرد و کمي

مايع پاک کننده ي ملايم است که اين کار بايد توسط يک قاليشوي حرفه اي انجام شود، نه در خانه.

 

هنر ختایی در فرش

هنر ختایی در فرش

هنر ختایی و فرش

هنر ختایی ختایی یعنی منسوب به ختا ، ختایی یادگاری از نفوذ هنر چین در ایران

پس از حمله مغول از اسم طایفه “ختا ” یا قراختا گرفته شده است .

که از اواخر قرن ۳ وسرزمینهای را از شمال چین ،ترکستان شرق((مولتان ))

و (منچوری ) به دست اوردند که در منابع اسلامی

به ختا “خط” معروف است .

هنر ختایی در فرش

شماری از طراحان معتقدندکه ختایی از خط مشتق شده است

یعنی ادامه خط وانرا به صورت خط می نویسند.

 ختایی یا خطائی ممکن است از خط گرفته شده باشد ویا منسوب به شهر ختن باشد .

واز جمله نقشهایی اساسی هنرهای تزئنی ایرانی است که از ترکیب گل وغنچه وبرگ پدید می اید .

وهرگردش موزون ان را یک بند می خوانند.برخی منشا این گل را شهر ختن کشور چین می دانند .

وعنوان ختائی را از همین نام گرفته اند وگروهی دیگر به واسطه عدم تطابق

این طرحها را با طبیعت انها را خطایی (ناشی از سهو وخطا )دانسته اند.

لیکن با توجه به تاثیر پذیری هنر نقاشی ایران از هنر چین ومقام ومنزلت شهر ختا یا ختن در ادبیات فارسی

وشباهت این طرح ها به نقشه های تزیئنی چینی و نسبت دادن انها به ختن بی مناسب نخواهد بود .

ودر تعریفی دیگر طرح ختایی را مشتمل بر نقش گلها و ساقه وبرگهای می دانند

که نمونه انها در طبیعت نیست لیکن انها را می توان با الهام وگرده برداری

از گلهای مختلف وتلفیق انها با یکدیگر پدید اورد.

http://alvand1.com
http://alvand1.com

ختایی افزون بر قالی در کاشی وتذهیب نبز به کار می رود

در قالی اراسته تر وبارنگهای بیشتر ودر کاشی ساده تر وبا رنگ های کمتر .

اولین نقوش بر دل غارها وصخره ها وسفال ها

توسط انسانهای نخستین ترسیم شد. ولی به تدریج وبا گذشت زمان های بسیار انسان توانست

به انها تکامل بخشد .

بسیاری از نقشها با الهام از طبیعت بوده بعضی از نقوش گیاهی هستند که

به عنوان عناصر تزینی در بسیاری از صنایع هنری ودر معماری مورد استفاده قرار گرفته اند .

این نقوش گیاهی گاه به تنهایی وگاه به صورت تلفیقی با سایر نقوش از جمله نقش های

ساده وهندسی در بناهای تاریخی دیده می شود .

هنر ختایی در فرش

طرح های ختایی نقوشهایی گیاهی وگل وبوته هستند .بوته سمبلی از کاج وسرو است

که خود مفاهیم واشکالی از طرح قالی است .

که این نقش ها با ظرافت ونازکی در لابه لای نقوش اسلیمی

در حرکت هستند وداری نقوش پیچ در پیچ گل وبوته است .

طرح ختایی به تناسب فضا وطرح های هندسی روی سطح اثر می چرخند وهنرمن ناگزیر است

برای پر کردن نقوش از این طرح ها استفاده کند .زیرا این طرحها وسایلی برای ایجاد

نظم ووحدت میاناجزاء اثر هنری هنرمند هستند .

ونمودار طرحی از نهال اما با خمیدگی ارام به شکل کمان یا نیمه کمان که بطواتر معمول

نقشهای از گل ،غنچه ،برگ وبند را در بر می گیرد وبه هم می پیوندند . بندخود نمایی

چندانی در فرش ندارد . اما اصول ومبانی طرح را به تمام ارایه های فرش ابلاغ ی کنند

وهمه انها را نظم وترتیب می دهد وبند یا ساقه در نقشهای ختایی با پیچ وخم های

مو.زون وبا حرکتی منحنی گلها وغنچه ها وبرگها وبرگچه ها در میان می گزارد وبا ایجاد

وحدتی کم نظیر عمل جایگزینی انها را انجام می دهد .

هنر ختایی در فرش

حرکت افقی ساقه در طرح های ختایی در فضاهای بزرگتر حالت دورانی و حلقوی به خود

گرفته وبا در بند کشیدن برگها وغنچه ها ودیدگان بیننده را به مرکز طرح جلب می کند .

وبند عامل رویش اتصال وترکیب بندی گلها وبرگها می شود . پایه طراحی بند های ختایی

واسلیمی بر اساس گردش حلوزونی نمایان می شود .که به گردش حلزونی ( اسپیرال) می گویند.

وباید فاصله بین قوسهای گردش به صورت یکنواخت در همه جای گردش رعایت شود .

وبعد از رسم گردش اجزای ختایی با توجه به اهمیت شان مورد استفاده قرار می گیرند .

جهت قرار گیری گلهای شاه عباسی ودیگر اجزای که بعد از این بر روی خطوط گردان ترسیم می شود

به تناسب جهت گردش حلزونی به کار می ایند .

 

هنر ختایی در فرش

نام گذاری بخش های ساقه که سه شکل اند
۱٫ اصلی
۲٫ انشعابی
۳٫ فرعی

ساقه ای است که اجزاء نقوش ختایی را به یکدیگر متصل می کنند وبه صورت خطوط شکسته

یا منحنی طراحی می شوند . در طرح ختایی قسمت های از طرح ساقه ضخیم تر وقسمت

های نازکتر است . ساقه با پیچ وخم های زیبا ترکیبی از خطهای کمانی و گاه به ندرت

راست خط ساقه گاه دایره ای مارپیچ وگاه کمانی شکسته وایجاد پیوستگی میان نقش

گل وبرگ وغنچه وبه صورت شیوه تند وکند طراحی می شود .یعنی بخش

نخستین ساقه کلفت تر وبخش پایانی نازکتر می شود .

برگها : برگها در طبیعت انواع مختلفی دارند که در طراحی ابتدا از برگ های ساده وشکسته

وهندسی بوده اند .برگهای لوزی شکل ودندانه ای در مقیاس بزرگتر بجایی رگبرگها شاخه های

کوچکتر گل را در خود جای می دهند ودر تزیین وهماهنگی طرح های ختایی نقش عمده ای را بازی

می کنند . انها با پرکردن فضاهای خالی در وحدت وهماهنگی طرح اثر بسزایی دارند .

وگاه گاه مثل ساقه ها با شکستگی قائمه تغییر جهت داده فضاهای خالی را پر می کنند .

وگونه ای دیگر برگها کشیده وبه شکل انها ،شمشیری،ماهی،شعله ای ،انتهای بعضی از

برگها ی کشیده را طراحان حالت شکسته می دهند وبخشی از برگ باحرکت ناگهانی ،

خلاف جهت برگ روی ان بر می گردد . وشکل بسیار زیبا ایجاد می کند وپایه برگها به بند

اصلی یا فرعی متصل ونوک برگها ازاد است گونه ای دیگر از برگها شبیه مو طراحی می شوند .

 

غنچه ها: گلهای کوچک نیم شکفته ای در فرش هستند که از محل پایه به بندهای فرعی متصل می شوند .

ومعمولا در انتهای بندهای فرعی قرار می گیرند .غنچه چند قسمت است: گل پنج پر –غنچه پربرگ

وغنچه گل عباسی گلبرگها: دارای جهت هستند وجهت انها عمدتا از پایه به سر گل متمایل است .

وگاه تقریبا دارای محور تقارن اند . واین تقارن در رنگ امیزی هم وجود دارد در طرحهای گلهای لاله عباسی

یک ویا ۲تا یافت می شود که از نظر طراحی ومرکز وسرچشمه طرح ان است.

قاعده ترسیم گل ختایی بر دایره استوار است واز ترکیب وتلفیق دوایر انواع گلهای ختایی

به شکل غنچه وگل کامل وبا جلوه های زیاد ظاهر می شوند .گل باید در جایی قرار گیرد

که توجه بیننده را به خود جلب کند.

گلها گوناگونند مانند گل انار،حنایی،نسترن،نیلوفر وگرد وبه صورت تک گل یا تزینات درونی

در زیر ودر سر گل ودر دو سوی ان یا چند گل به یک بوته یا پیوسته به اسلیمی وختایی

نشان داده می شوند نمایش گل به شیوه نقش های گوناگون از ویژگی بسیار در قالبهای ایرانی است

سرگلهارا به نقش حیوانات پیوند داده ویا در قاب گلها طرحی از پیکرحیوانات می نهند

ویا انرا به دسته گل وبرگ وبته جقه نقش می کنند .

 

گل ختایی به دهها شکل ورنگ متفاوت می باشد که هر یک در حد خود نمودار

کاملی از ذوق وزیبایی است که هنر مندان با ترکیب وتلفیق طرح ها شکل جدیدی ایجاد نمودند .

بعد از اینکه گلهای اصل را روی گردش حلزونی مشخص کردیم اجزای ریز تر مثل گلهای گرد

دغنچه وبرگها را در فضای خالی قرار می دهیم اجزای ختای به صورت یکنواخت در گردش خطوط پراکنده می شوند .

نتیجه گیری : هیچ ارایه ای به صورت مجزا دیده نمی شود هر ارایه نیاز دارد که حداقل

از یک نقطه به ارایه دیگر متصل شود . همچنان که در طبیعت هم هیچ گل وشکوفه وبرگی مجزا نیست

بند هیچ خودنمایی ندارد اما اصول ومبانی طرح را به تمام ارایه های فرش ابلاغ می کنند .

وهمه انها را نظم وترتیب می دهند . به این ترتیب بند نه تنها ارایه ها را نظم می بخشد بلکه

این نظم را به بیننده منتقل واو را متوجه وحدت وهماهنگی قرار می دهد .

 

هنر ختایی در فرش

بررسی سیر تکاملی کاربرد طرح گلها در دوره های مختلف از دوران هخامنشی تا کنون

که این طرح در اثار هخامنشی هم بوده که به تدریج تکامل یافته. هنر اشکانی از هنر یونان تاثیر گرفته

و شامل نقاشی دیوار وگچبری هایی از نقوش هندسی استفاده شده در دوره ساسانی نقوش گیاهی

استفاده می شده که پرکننده های فضاهای خالی و میان انسان وحیوان که در حواشی طرح ها استفاده می شد

که نقوش گیاهی قوس دارد ودورانی بودند .

در دوره ایلخانیان وتیموریان قرن ۸و۹ استفاده از نقوش گیاهی (ختایی ) ابر چینی ونقوش

حیوانی عجیب مانند اژدها وسیمرغ در طراحی منقوش وکاربرد نقوش اسلیمی وختای در

کتاب ارایی بوده ودر دوره صفویه بزرگ کردن قوس های اسلیمی وختایی در عین ظرافت

ورعایت تناسبات و ترکیب اسلیمی وختایی در یک دیگر ونقوش ختایی در این دوره متنوع تر شد .

واین دوره در بکار بردن نقوش ختایی در تزینات گنبد وکاشی کاری مساجد ابنیه شهرت دارد .

مسجد جامع اصفهان در شمار شاهکاری ها می باشد .

ودر دوره صفویه به کار گیری گل شاه عباسی رایج شد.

از این دوره به بعد در دوره صفویه نقشهای ریز بودند .با گذشت زمان بزرگتر شدند

وهر بار با نواوری در دسته از نقشها چهره تازه ای به خود گرفت.

هنر ختایی در فرش